PM Kisan 22nd Instalment – भारत हा कृषिप्रधान देश आहे आणि येथील बहुसंख्य जनता शेतीवर अवलंबून आहे. शेतकऱ्यांचे जीवनमान उंचावण्यासाठी केंद्र सरकारने अनेक महत्त्वाकांक्षी योजना राबवल्या आहेत. त्यापैकी सर्वात लोकप्रिय आणि प्रभावी योजना म्हणजे प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना होय. या योजनेमुळे लाखो शेतकऱ्यांना थेट आर्थिक मदत मिळत असून त्यांच्या दैनंदिन जीवनात मोठा बदल घडून आला आहे.
प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना फेब्रुवारी २०१९ मध्ये सुरू करण्यात आली होती. या योजनेंतर्गत देशातील पात्र शेतकऱ्यांना दरवर्षी सहा हजार रुपयांची आर्थिक मदत दिली जाते. ही रक्कम एकरकमी न देता दोन-दोन हजार रुपयांच्या तीन हप्त्यांमध्ये वर्षभरात वितरित केली जाते. या योजनेचे वैशिष्ट्य म्हणजे डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर प्रणालीमुळे रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा होते.
आतापर्यंत या योजनेचे एकूण एकवीस हप्ते यशस्वीरीत्या वितरित करण्यात आले आहेत. प्रत्येक हप्त्यावेळी कोट्यवधी शेतकऱ्यांच्या खात्यात एकाच वेळी रक्कम जमा होते, ही बाब प्रशासकीय दृष्टिकोनातून अत्यंत उल्लेखनीय आहे. या योजनेमुळे शेतकऱ्यांना बियाणे, खते, कीटकनाशके आणि इतर शेती साहित्य खरेदीसाठी थोडीफार मदत मिळते. अल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठी ही रक्कम विशेषतः महत्त्वाची ठरते.
आता सगळ्यांचे लक्ष बाविसाव्या हप्त्याकडे लागले आहे. देशभरातील शेतकरी वर्गात या हप्त्याबाबत प्रचंड उत्सुकता आहे. विशेषतः मार्च महिन्यात होळीचा सण असल्याने या हप्त्याचे महत्त्व अनेक पटींनी वाढले आहे. सणासुदीच्या काळात आर्थिक आधार मिळणे हे शेतकरी कुटुंबांसाठी खूप मोठे असते.
रब्बी हंगामात शेतकऱ्यांवर खर्चाचा मोठा भार असतो. गहू, हरभरा, ज्वारी यासारख्या पिकांसाठी पाणी, खते आणि मशागतीचा खर्च करावा लागतो. मजुरांचे वेतन, वीजबिल आणि इतर उत्पादन खर्च वाढल्याने शेतकऱ्यांची आर्थिक कुचंबणा होते. अशा कठीण परिस्थितीत सरकारकडून मिळणारी मदत म्हणजे एक प्रकारचा श्वास असतो.
फेब्रुवारीच्या अखेरीस किंवा मार्चच्या सुरुवातीला बाविसावा हप्ता येण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. मात्र याबाबत अजूनही कोणतीही अधिकृत घोषणा झालेली नाही. सरकारी वेबसाईटवर सध्या कोणतेही निश्चित वेळापत्रक जाहीर केलेले नाही. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी अफवांवर विसंबून न राहता केवळ सरकारी माध्यमांवरूनच माहिती घ्यावी.
सोशल मीडियावर या हप्त्याबाबत विविध प्रकारच्या अफवा पसरत असतात. काही लोक खोट्या तारखा शेअर करतात तर काही जण बनावट लिंक्सद्वारे शेतकऱ्यांची फसवणूक करण्याचा प्रयत्न करतात. या सायबर फसवणुकीपासून सावध राहणे अत्यंत आवश्यक आहे. केवळ pmkisan.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावरूनच माहिती घेणे सुरक्षित आणि विश्वासार्ह आहे.
शेतकऱ्यांनी एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे की हप्ता मिळण्यासाठी काही आवश्यक अटी पूर्ण केलेल्या असणे गरजेचे आहे. ई-केवायसी प्रक्रिया पूर्ण केलेली असावी आणि आधार कार्ड बँक खात्याशी लिंक केलेले असणे आवश्यक आहे. जमिनीच्या सातबारा उताऱ्यावरील नोंदी अद्ययावत असाव्यात आणि बँक खात्यातील माहिती योग्य असावी. या सगळ्या बाबी वेळेत पूर्ण केल्यास हप्ता थांबण्याची शक्यता कमी असते.
अनेकदा शेतकऱ्यांना हप्ता मिळत नाही कारण त्यांची ई-केवायसी अपूर्ण असते. ई-केवायसी करण्यासाठी शेतकरी जवळच्या सीएससी सेंटरला भेट देऊ शकतात किंवा pmkisan.gov.in या वेबसाईटवर जाऊन स्वतः करू शकतात. आधार क्रमांक आणि नोंदणीकृत मोबाईल नंबरद्वारे ही प्रक्रिया पूर्ण करता येते. वेळेत ई-केवायसी केल्यास हप्ता मिळण्यात कोणताही अडथळा येत नाही.
लाभार्थी यादीत आपले नाव आहे की नाही हे तपासणे देखील महत्त्वाचे आहे. अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन ‘बेनिफिशियरी स्टेटस’ या पर्यायावर क्लिक करून हे तपासता येते. नोंदणी क्रमांक किंवा आधार क्रमांक टाकून स्थिती पाहता येते. जर काही त्रुटी आढळली तर त्वरित दुरुस्त करणे हे शेतकऱ्यांच्या हिताचे आहे.
या योजनेचा फायदा देशातील छोटे आणि अल्पभूधारक शेतकरी घेऊ शकतात. ज्यांच्याकडे शेतजमीन आहे आणि ते शेती करतात असे शेतकरी या योजनेसाठी पात्र ठरतात. मात्र सरकारी नोकरदार, करदाते आणि मोठ्या उत्पन्न गटातील व्यक्ती या योजनेसाठी अपात्र आहेत. पात्रतेबाबत काही शंका असल्यास कृषी विभागाच्या कार्यालयात जाऊन चौकशी करणे उचित आहे.
होळी हा रंगांचा आणि आनंदाचा सण आहे. या सणाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत मिळावी अशी अपेक्षा स्वाभाविक आहे. गावखेड्यातील कुटुंबांसाठी सणाचा खर्च भागवणे अनेकदा कठीण असते. त्यामुळे हा हप्ता होळीपूर्वी आला तर अनेक कुटुंबांचा सण खऱ्या अर्थाने आनंदमय होईल.
शेतकरी हा देशाचा कणा आहे. त्याच्या कष्टावर संपूर्ण देश उभा आहे. मात्र शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती अजूनही नाजूक असते. कधी अवकाळी पाऊस, कधी दुष्काळ तर कधी बाजारभावातील घसरण यामुळे शेतकऱ्यांचे नुकसान होते. अशा वेळी सरकारी योजनांमधून मिळणारी मदत त्यांना थोडा आधार देते.
प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना ही केवळ आर्थिक मदत देणारी योजना नाही. तर ती शेतकऱ्यांसाठी सन्मानाची देखील बाब आहे. सरकार आपली दखल घेते, आपल्याला महत्त्व देते ही भावना शेतकऱ्यांमध्ये निर्माण होते. थेट खात्यात पैसे येणे हे पारदर्शकतेचे प्रतीक आहे आणि भ्रष्टाचाराला आळा घालणारे आहे.
बाविसाव्या हप्त्याची घोषणा लवकरच होईल अशी आशा आहे. शेतकऱ्यांनी या दरम्यान आपली कागदपत्रे, आधार लिंकिंग, ई-केवायसी आणि बँक खात्याची माहिती अद्ययावत ठेवावी. अधिकृत वेबसाईटवर वेळोवेळी लक्ष ठेवावे जेणेकरून घोषणा होताच माहिती मिळेल. कोणत्याही संशयास्पद लिंकवर क्लिक न करणे आणि खासगी माहिती शेअर न करणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
शेवटी एवढेच सांगायचे की, शेतकऱ्यांच्या परिश्रमाला आणि समर्पणाला खऱ्या अर्थाने सलाम केला पाहिजे. या देशातील अन्नदाता जर सुखी आणि समृद्ध असेल तर देश खऱ्या अर्थाने प्रगती करेल. सरकारने शेतकऱ्यांसाठी राबवलेल्या योजना अधिक प्रभावीपणे राबवल्या गेल्यास त्याचा थेट फायदा शेतकरी कुटुंबांना होतो. बाविसावा हप्ता लवकर यावा आणि प्रत्येक शेतकऱ्याची होळी गोड व्हावी हीच सर्वांची इच्छा आहे.
